|
|
|
|
|
Özet
Erdem Yayýnlarý, Ýnsan Kitap iþbirliðiyle okuma kültürünün geliþtirilmesi ve yaygýnlaþtýrýlmasý için “Geleceðin Okurlarý Yetiþtiriliyor” projesi hazýrlamýþtýr.
Proje kapsamýnda, doðru kitap seçimi ve kaliteli çocuk edebiyatý tanýtýlarak, geleceðin okuyucularýnýn yetiþtirilmesi, ebeveynlerin çocuk edebiyatý ve doðru kitap seçimi konusunda bilinç kazanmasý amaçlanmýþtýr.
Bu baðlamda öncelikle kitabevi çalýþanlarýna yönelik eðitim yapýlmýþtýr. Programda, programýn ve projenin amacý anlatýlmýþ; beklentiler alýnmýþtýr. Projede satýþ temsilcilerinin önemine deðinilmiþ, çocuk okuyucu ile iletiþimin nasýl kurulabileceðine dair çalýþmalar yapýlmýþtýr. Kitap ve okuma kültürü ile ilgili bir seminer verilmiþ ve katýlýmcýlar sertifika ile ödüllendirilmiþtir.
Kitabevi þartlarý çocuklar ve yetiþkinler için uygun hâle getirildikten sonra proje etkinliklerine baþlanmýþ. Etkinlikler sýrasýnda çocuklar ve yetiþkinler ayný gün içinde proje uygulamalarýna dâhil edilmiþtir. Etkinlikler, Ýnsan Kitap Ýstanbul Beyoðlu þubesinde gerçekleþtirilmiþtir.
Anahtar Kelimeler: Okuma Kültürü, Kitap Seçimi, Çocuk Kitaplarý, Çocuk Edebiyatý
GÝRÝÞ
Çocuk geliþiminin biliþsel geliþim, kavram geliþimi, dil geliþimi, ahlak geliþimi, oyun geliþimi, duyuþsal geliþim, sosyal geliþim, cinsel geliþim, psikomotor geliþim gibi çeþitli alanlarý vardýr. Bütün bu geliþim alanlarý farklý hýzlarda ve þekillerde ilerleme göstermektedir. Bebeklik ve çocukluk, temel alýþkanlýklarýn kazanýlmasýnda insan hayatýndaki önemli çaðlardýr. Geliþimin bir bütün olarak olumlu yönde ilerleyebilmesi için bedensel, ruhsal ve düþünsel geliþimin birlikte ivme kazanmasý gerekmektedir. Düþünsel geliþimde, çocuða olan ilgi, ailenin bilgi düzeyi, okumayla iliþkisi, evdeki ve okuldaki kitap, dergi ve gazeteler önemlidir.
Çocuklarýn, her yaþta, öðrenmeye istekli ve meraklý olduklarýný ama öðretilmekten hoþlanmadýklarý bilinmektedir. Çocuklar her zaman eleþtirmenden ziyade bir modele ihtiyaç duyarlar. Ýlk eðitimine ailede baþlayan çocuk, çevresiyle etkileþimde bulunarak öðrenir ve eðitilir. Çocuðun çevresiyle olumlu etkileþimi, öðrenim ve eðitimi hýzlandýrýr.
Bugün, okuma alýþkanlýðýnýn iyi çocuk kitaplarýyla kazanýlacaðý, çocuk yaþlarda kitaplarla yapýlan olumlu tanýþmanýn ileriki yaþlara da yansýyacaðý herkesin kabul ettiði bir gerçektir. Çocuk kitaplarýnýn çocuklar tarafýndan sevilmesi, dinlenmesi ve okunmasý için biçim (kullanýlan malzeme, boyut, aðýrlýk, kapak ve ciltleme, punto, mizanpaj ve resimleme) ve içerik (tema, konu, karakterler, dil ve üslup) açýsýndan uygun özelliklere sahip olmasý gerekmektedir. Sonuç olarak, biçim ve içerik olarak uygun hazýrlanmýþ kitaplarýn, çocuðun bütün geliþim alanlarýný ve eðitimini destekleyebildiði kabul edilmektedir. Bu noktada çocuk yayýnlarýnýn temel amacý; kitap sevgisi ve okuma alýþkanlýðý kazandýrmak olmalýdýr.
YÖNTEM
Geleceðin Okurlarý Yetiþtiriliyor Projesinin Amacý
Doðru kitap seçimi ve kaliteli çocuk edebiyatý tanýtýlarak, geleceðin okuyucularýnýn yetiþtirilmesi, ebeveynlerin çocuk edebiyatý ve doðru kitap seçimi konusunda bilinç kazanmasý amaçlanmaktadýr.
Projenin Gerekçesi
Neden Geleceðin Okurlarý Yetiþtiriliyor Projesi?
Türkiye’nin okuma alýþkanlýðý karnesi (Türkiye’nin Okuma Alýþkanlýðý Karnesi, Eylül 2006, Çocuk Vakfý) incelendiðinde nüfusun % 88’i okuryazar okuduðu ve okuryazarlýk durumu genel itibariyle iyi olduðu görülmektedir. Kýzlarýn okullaþma oranýnýn erkeklerin altýnda olmasý halen deðiþmemiþtir. Cinsiyet ve kitap okuma oraný incelendiðinde ise kýzlarýn erkeklerden daha çok kitap okuduðu ortaya çýkmaktadýr. Okuma ilgilerinin köy ve kentlere göre deðiþtiði görülmektedir. Ayrýca ilköðretim altýncý sýnýftan itibaren sýnavlara hazýrlýk nedeniyle okumaya ilginin azaldýðý tespit edilmiþtir. Gençlerin % 70’i hiç okumuyor. Öðretmenlerin % 63’ü bazen kitap okuyor. Yetiþkinlerin % 95’i yalnýzca televizyon seyrediyor, % 5’i televizyon seyretmenin yaný sýra kitap okuyor. Nüfusun % 40’ý hayatýnda hiç kütüphaneye gitmiyor. Türkiye’de düzenli kitap okuma alýþkanlýðý oraný binde, on binde 1. Uluslararasý Okuma Becerilerinde Geliþim Projesi (PIRLS) çerçevesinde 35 ülke arasýnda Türkiye 28. sýrada bulunmaktadýr.
Türkiye'nin Okuma Alýþkanlýðý (Baðýmsýz Eðitimciler Sendikasý, AR-GE birimi) isimli rapora göre, Türkiye'de ihtiyaç maddeleri sýralamasýnda kitap 235. sýrada yer alýyor. Günde ortalama 5 saat televizyon seyreden Türk halký, kitap okumaya yýlda yalnýzca 6 saat vakit ayýrýyor. Birleþmiþ Milletler Ýnsani Geliþim Raporu'nda, kitap okuma oranýnda Türkiye, 173 ülke arasýnda 86. sýradadýr.
Toplam nüfusu sadece 7 milyon olan Azerbaycan'da kitaplar ortalama 100.000 tirajla basýlýrken Türkiye'de bu rakam 2000 – 3000 civarýndadýr. Geliþmiþ ülkelerde kiþi baþýna düþen yýllýk kitap alýmý, ortalama 100 ABD dolarý, Türkiye'de ise bu rakam 10 ABD dolarýnýn altýndadýr.
Çocuklara, bebeklik çaðýndan itibaren kitap okunmasýný ve önemli günlerde kitap hediye edilmesini öneren AR-GE uzmanlarý, çocuklarýn, okuduðu ve aileleriyle paylaþtýðý her kitap için onu ödüllendirilmesi gerektiðini belirttiler.
Ayrýca kitap okuma oraný % 4,5, televizyon izleme oraný % 94 olan bir ülkede, geleceðin okuyucularý bir an önce oluþturulmazsa kitabevleri ve yayýnevleri çok yakýnda iþ yapamaz hâle gelecektir. Daha da önemlisi zihin ve dil geliþimi noktasýnda geri dönülemez olumsuzluklarla karþýlaþma ihtimali gün geçtikçe artacaktýr. Bu konuda incelenen birtakým istatistikler de genel durumu açýkça ifade etmektedir.
Yine ilgili raporlar, çocuklara kitabý kim alýyor, diye incelendiðinde % 40’ý anne, % 11’i baba ve geri kalaný diðer yetiþkinler. Kitabý çocuklara kim okuyor, diye incelendiðinde % 50’si anne, % 16’sý baba ve geri kalaný diðer yetiþkinler. Kitap seçiminde kim etkili oluyor, kim karar veriyor, diye incelendiðinde, % 50’sinde yetiþkin % 10’unda çocuk karar veriyor sonucuna ulaþýlmýþtýr. Bu baðlamda çocuk kitabý alma ve okuma alýþkanlýðý kazandýrma adýna hem ailelerin/ yetiþkinlerin hem çocuk kitabý satýcýlarýnýn hem de çocuklarýn bilinçlendirilmesi gerekliliði meydandadýr.
Projenin Hedef Kitlesi
*Anasýnýfý ve ilköðretim birinci kademe grubu çocuklar
*Veliler, yetiþkinler
*Çocuk kitaplarý satýþ elemanlarý
Projenin Hedefi
Bu çalýþma ile çocuklar;
•Kaliteli çocuk edebiyatýný tanýyacak,
•Kitaplarýn içinde eðlenceli, keyifli ve çok zengin bir dünya olduðunu keþfedecek,
•Edebiyatýn önemini anlayacak,
•Kendisinin de bir öykü/masal yazabileceðine inanacak,
•Doðru Türkçe kullanabilecek,
•Düþünce kapasitesi ve kültür düzeyi artacak,
•Hayal dünyasý geliþecek,
•Yaratýcýlýðý geliþecek,
•Kitaplarýn ve okumanýn insaný zenginleþtirdiðini kavrayacak.
Bu çalýþma ile yetiþkinler;
•Kaliteli çocuk edebiyatýný tanýyacak,
•Doðru çocuk kitabý seçebilecek,
•Çocuklarla iletiþimde çocuk kitaplarýndan yararlanabilecek,
•Çocuklarýn daha iyi birer okuyucu olabilmeleri için yöntemler geliþtirebilecek.
Bu çalýþma ile Ýnsan Kitapevi;
•Çocuk kitaplarýný ve içeriklerini tanýyabilecek,
•Geleceðin müþterileri ile þimdiden iletiþim hâlinde olabilecek,
•Müþterileri daha doðru yönlendirebilecek ve daha iyi hizmet verebilecek,
•Çocuk kitaplarý konusunda bir hizmet farklýlýðý yaratabilecektir.
Proje Ýçeriði
Çocuklar için:
•Yaþ kategorilerine göre on/on beþer kiþilik gruplar oluþturulur.
•Bu gruplar için önceden rezervasyon alýnýr (Ýnsan Kitabevi maðazasýnda duyurur ve kayýt alýr).
•Dramatizasyonlar ve rehberlik oyunlarý eðitimin bir parçasýdýr.
•Çalýþmada Erdem Yayýnlarý’nýn yaný sýra baþka yayýnevlerinin de kitaplarý kullanýlýr.
Veliler için:
•Velilerin en büyük problemi kitap seçerken nelere dikkat edeceklerini bilememek ve geliþigüzel çocuk kitabý satýn almaktýr. Çalýþma bu konuda odaklanýp “iyi çocuk edebiyatý nasýl olur-olmalýdýr” üzerine örnek çalýþmalarla desteklenecektir.
•Okul öncesi çocuklara doðru kitap okuma becerileri üzerine çalýþýlacaktýr.
•Okul çaðý çocuklar için de okumaya yönlendirme ve doðru kitap seçiminde velinin rolü üzerine çalýþma yapýlacaktýr.
Çocuk kitaplarý satýþ elemanlarý için:
•Çocuk kitaplarý konusunda genel bilgiler
•Çocuk kitaplarýnýn raf yerleþimi
•Çocuk müþteri ile iliþkiler
•Velilerle iliþkiler
•Zor sorularla baþa çýkma- canlandýrma
•“Ben olsaydým...” serbest çaðrýþýmý
•“Çocuk kitaplarýnýn daha fazla satmasý için neler yapýlabilir?” beyin fýrtýnasý yapýlýr.
Projenin Mekâný
Projenin Ýstanbul Beyoðlu’ndaki Ýnsan Kitabevi’nin üst katýnda -çocuk kitaplarý standýnda- çocuklar için yer minderleri üzerinde, velilerle ve satýþ elemanlarý ile sandalyelerde grup çalýþmasý yapýlmasý uygun görülmüþtür.
Projenin Eðitmenleri
Çocuk kitaplarý yazarý ve editörü Dr. Melike Günyüz
Uzman Psikolojik Danýþman ve çocuk kitaplarý yazarý Özlem Mumcuoðlu
Uygulama Tarihleri
Personel eðitimi: 11 Þubat 2008
Çocuk-aile eðitimleri: 1 Mart 2008
4 Mayýs 2008
14 Haziran 2008
26 Aðustos 2008 (Lösemili çocuklarýn katýlýmýyla)
Uygulama
Kitabevinde gerçekleþtirilecek uygulamalar için öncelikle maðaza müdürü ve satýþ elemanlarý için bir kere eðitim verildi. Eðitim etkileþimli yöntemlerle oluþturuldu. Eðitimciler ve konuyla ilgili Erdem Yayýnlarý çalýþanlarý katýlýmýyla gerçekleþtirilen eðitimde, programýn ve projenin amacý anlatýldý, beklentiler alýndý. Projede satýþ temsilcilerinin önemine deðinildi. Satýþ personelinin satýþ öncesinde, satýþ sýrasýnda ve sonrasýnda karþýlaþtýðý soru ve sorunlar tartýþýlýp çözüm yollarý ve ipucu önerilerinde bulunuldu. Çocuk kitaplarý ve okuma kültürü ile ilgili bir seminer [Çocuklarda yaþ grubuna göre kitap seçimi; okul öncesi çocuk kitaplarýnýn özellikleri; okul çaðý kitaplarýnýn özellikleri] verildi, alýnan eðitimin uygulamaya yönelik kullanýmýyla ilgili beyin fýrtýnasý yapýldý ve katýlýmcýlar sertifika ile ödüllendirildi.
Kitabevi þartlarý (uygulama mekâný, minderler, raflar, masalar vb.) uygun hâle getirildikten sonra proje etkinliklerine baþlandý. Etkinlikler sýrasýnda çocuklar ve yetiþkinler ayný gün içinde proje uygulamalarýna dâhil edildi. Eðitimleri, çocuklarla Uzman Psikolojik Danýþman Özlem Mumcuoðlu, velilerle Dr. Melike Günyüz gerçekleþtirdi. Çocuklarla yapýlan eðitimler sýrasýnda, çeþitli materyaller kullanýldý (masal sandýðý, masal kahramanlarýný çaðrýþtýran objeler, farklý kitaplar, kâðýtlar ve kalemler, boyalar).
Çocuklarla ilgili etkinlikler; çocuk kitap kapaðý tasarlama, çocuk kitabýna isim bulma, kendi masal kahramanýný oluþturma, resimlere metin yazma, metni resimleme ve canlandýrma gibi etkinlikler yapýldý. Eðitimler sýrasýnda soru cevap, beyin fýrtýnasý, yaratýcý drama vb. teknikler de kullanýldý.
Aileler/yetiþkinler ile çocuk kitaplarý, kitap seçimi, kitap okuma teknikleri ve okuma alýþkanlýðý kültürü oluþturabilme alanýnda seminer ve sohbetler yapýldý.
Bulgular, Sonuç ve Tartýþma
Erdem Yayýnlarý ve Ýnsan Kitap iþbirliði ile Beyoðlu Ýnsan Kitap maðazasýnda okumayý seven çocuklara ve onlara doðru kitap seçmek isteyen ailelere düzenlenen “Geleceðin Okurlarý Yetiþtiriliyor” projesi kapsamýnda ilk etkinlik, kitabevi çalýþanlarýnda bilinç kazandýrmak ve bir hizmet farklýlýðý yaratabilmek için gerçekleþtirilmiþtir. Bu eðitim sýrasýnda ve sonrasýnda, kitabevi çalýþanlarý tarafýndan, eðitimin faydasýnýn görüldüðü ifade edilmiþtir. Eðitimin, kitabevi çalýþanlarýnýn çocuk kitaplarýna ve çocuk kitabý müþterilerine bakýþý ve satýþýnda olumlu yönde etkisi olmuþtur.
Bu eðitimler sonucunda ailelerde, çocuklar ve okuma kültürü konusunda bazý farkýndalýklar oluþtuðu tespit edilmiþtir:
1.Her çocuðun kitap okuma ve okumama hakký vardýr. Çocuk özel zamanlarýnda istediði kitabý okuma hakkýna sahiptir.
2.Çocuklara mesaj kaygýsýyla verilen kitaplar okuma geliþimine engeldir. Kitap okumasý için çocuk, kitap seçiminde özgür býrakýlmalý. Ýstediði kitaplarý, istediði zaman okuyabilmelidir.
Aileler bu farkýndalýklarýn kendilerine olumlu yönde katkýsý olduðunu belirterek eðitici ekibe teþekkür etmiþlerdir.
Çocuklar kendi duygu ve beðenilerini katabildikleri bir ortamda yepyeni fikirler oluþturabilmiþler. Beðendikleri ya da beðenmedikleri kitaplarla ilgili açýk yüreklilikle eleþtiri yapabilmiþler. En önemlisi de çocuk kitaplarýnýn sergilendiði bir ortamda çekinmeden ve kýsýtlanmadan uzun süre kitaplarý inceleyebilmiþlerdir. Sadece kendileri için oluþturulmuþ bir mekânýn olmasý bile çocuklarýn kitaba bakýþýný deðiþtirebildiði gözlemlenmiþtir. Kitap okumanýn anne babalar ya da okul tarafýndan zorla yaptýrýlan bir þey deðil bir yaþam biçim olduðunu kavramýþlardýr. Çalýþmayla ilgili bu sonuçlar, çocuklar ve kitap okuma kültürü adýna oldukça sevindiricidir.
Sonuç olarak, anne-baba, eðitimciler, kitabevleri, çocuk kitabý satýcýlarý, çocuk edebiyatý, çocuk geliþimi ve çocuk kitaplarý konusunda bilinçlendirilmelidir. Aileler ve eðitimciler, okuma kültürü oluþturmak için uygun ve olumlu model olabilmelidir. Çocuklarýn, ailelerin ve eðitimcilerin çocuk kitaplarý hakkýnda bilinçlenmeleri okuma kültürünü olumlu yönde etkileyecektir. Ayrýca yayýnevleri ve kitabevleri bu gibi projeleri önemsemeli, etki alanýný geniþleterek uygulamaya koymalýdýr.
Uzm. Elif Konar, Dr. Melike Günyüz, Uzm. Psikolojik Danýþman Özlem Mumcuoðlu
Erdem Yayýnlarý
23-24 Ocak 2010 Uluslararasý Katýlýmlý Okuma Kültürü Sempozyumu, Eðitim-sen, Ýstanbul
|
|
e-kitap 
Geleceðin Okurlarý Yetiþtiriliyor Projesi
Kompozisyonlar